O językowym obrazie świata Słowian na XIV Międzynarodowym Kongresie Slawistów w Macedonii (Ochryd 2008) PDF Печать E-mail
Автор: Elena Berezovič, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska   
31.10.2009 21:20
Językowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów był tematem obrad na XIV Międzynarodowym Kongresie Slawistów w Ochrydzie, w ramach specjalnego bloku tematycznego, organizowanego przez Komisje Etnolingwistyczną. Na blok złożyło się sześć wypowiedzi: uczonych z Polski (Jerzy Bartmiński i Wojciech Chlebda), Rosji (Swietłana M. Tołstojowa i Jelena Bieriezowicz), Serbii (Ljubinko Radenkowić), Anglii (Jörg Zinken), i Belgii (Aleksy Judin). Zgodnie z wymogami regulaminu MKS wszystkie wystąpienia zostały wcześniej opublikowane (w 20. tomie „Etnolingwistyki”), niektórzy referenci wykraczali jednak poza wersje wcześniej drukowane.

Wprowadzeniem w problematykę bloku był referat Jerzego Bartmińskiego (Lublin) i Wojciecha Chlebdy (Opole) pt. Jak badać językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów? . Referenci stwierdzili, że badania etnolingwistyczne ze swojej istoty zmierzają do odkrycia i opisania tożsamości wspólnotowej, przede wszystkim narodowej, i zaproponowali (nawiązując do wcześniejszych prac) pewne sposoby badania poczucia tożsamości poprzez analizy struktur języka oraz narracji tekstowych. Za niezbędną podstawę materiałową dla rekonstrukcji treści pojęć typu polskość , rosyjskość , czeskość itp. uznali cztery podstawowe grupy faktów: a) dane słownikowe pochodzące ze słowników definicyjnych, b) dane tekstowe pochodzące z bieżącej ekscerpcji tekstów, zwłaszcza publicystyki wysokiej; c) dane pochodzące z korpusów tekstowych oraz z wyszukiwarek internetowych; d) dane uzyskane eksperymentalnie w toku specjalnie przygotowanych ankiet jako tekstowe "źródła wywołane" (z preferencją dla ankiet typu otwartego). W referacie postulowano, by:

objąć badaniami nie tylko Słowian, ale też ich sąsiadów bliższych i dalszych;

uzgodnić, czy tertium comparationis w badaniach ma być wyraz, pojęcie czy przedmiot (język – obraz – świat);

za podstawowy w analizach porównawczych przyjąć język standardowy (potoczny, obiegowy) jako korelat wspólnej nieideologicznej bazy kulturowej;

w badaniach w sposób systematyczny uwzględniać kilka problemów istotnych dla określania tożsamości zbiorowej: kim jesteśmy „my” (autostereotypy); jak postrzegamy i językowo ujmujemy innych (hetero stereotypy); jak konceptualizowane jest własne miejsce w świecie i czas wspólnotowy; jakie wartości funkcjonują, tj. obowiązują (deklaratywnie i faktycznie), w świecie społecznym uznanym za „nasz” (wspólnotowy, społeczny, narodowy).



Za szczególnie istotne uznano badania porównawcze semantyki nazw wartości, zwłaszcza słownictwa społeczno-politycznego i etycznego (pojęć takich, jak sprawiedliwość, suwerenność, wolność, ojczyzna itp.). Porównywanych haseł nie powinno być zbyt wiele, ale winny to być hasła relewantne kulturowo. Nawiązali do koncepcji słownika aksjologicznego, dyskutowanej od pewnego czasu na łamach „Etnolingwistyki” i lubelskiej „czerwonej serii” (artykuły Bartmińskiego, Judina).

Swietłana Tołstojowa (Rosja, Moskwa) Slavjanskij koren' *svoj-: semantika i aksiologija skupiła się na semantyce zaimka * svojь , znanego wszystkim językom i dialektom słowiańskim głównie w znaczeniu posesywnym. Subiektem "swojego" (posesorem) może być przede wszystkim człowiek jako osobne indywiduum lub ludzie jako wspólnota różnego typu i różnej wielkości (w ograniczonym zakresie także zwierzęta, rośliny, zjawiska przyrody, artefakty i byty abstrakcyjne). Zakresy obiektów traktowanych jako "swoje" układają sie w koncentryczne kręgi: w centrum stoi sam człowiek i to, co należy osobiście do niego, przede wszystkim jego własne ciało. Następny krąg to najbliższe otoczenie (swoja rodzina, swój dom), dalej - szerszy krąg rodzinny (szersza rodzina, ród), potem krąg sąsiadów, znajomych (swoja ulica, swój krąg przyjaciół, ludzi bliskich - jedinomyszlennikow itp.), potem krąg krajanów i ziomków, dalej krąg rodaków związanych więzią etniczną i językową (swój naród, swój kraj), także konfesjonalną itp., i na koniec cały rodzaj ludzki, cały świat ziemski w opozycji do "drugiego świata", świata pozaludzkiego.

Aleksej Judin ( Belgia, Gent) skupił się na problemie opozycji „swój – obcy” w języku i w kulturze i podkreślił, że opozycję tę należy badać porównawczo w ramach jednego międzynarodowego projektu, w którym uczestniczyliby specjaliści z różnych krajów. Wszyscy powinni przyjąć zbieżne zasady analizy materiału, a tematy badan należy formułować tak, by analizy stereotypów etnicznych ukierunkowane były nie tylko w przeszłość, ale aby miały też związek z aktualnymi problemami życiowymi społeczności: konfesjonalnymi, politycznymi, społecznymi. Specjalną uwagę, zdaniem referenta, należy skupić na takim źródle informacji relewantnej lingwistycznie, jakim jest współczesny dyskurs.

Jelena Bieriezowicz ( Rosja, Jekatierinburg) podniosła metodologiczne problemy badania opozycji „swój – obcy”, zwłaszcza kwestię łączenia naukowej i etycznej postawy badacza. Uczony powinien badać problem w ramach swojej nauki, zachowując bezstronność i dążąc do poznania zwłaszcza tych mechanizmów, które rodzą i „nakręcają” ksenofobię. W lingwistyce rosyjskiej w latach 90. badanie stereotypów etnicznych nierzadko przebiegało wielce nieobiektywnie: badacze „podciągali” dane lingwistyczne pod swoje poglądy filozoficzne lub polityczne.

Ljubinko Radenkowić (Serbia, Belgrad) w referacie Velikany, div'i i innye „čužie” ljudi pokazał, że zgodnie ze słowiańskimi wierzeniami, funkcjonującymi też u innych ludów świata, ludzie nie są jedynymi człekopodobnymi istotami na ziemi. Wczesniej – do czasu Potopu i pojawienia się ludzi, ziemię mieli zamieszkiwać jacyś „dzicy”, przebywający w niedostępnych miejscach, położonych daleko od siedzib ludzkich i morza. Z niektórymi z nich człowiek utrzymywał kontakty, nie narażając swojego życia na niebezpieczeństwo, z innymi zaś nie. Często ci „dzicy” otrzymywali nazwy narodów żyjących w sąsiedztwie, które ze względu na inny język i inną kulturę traktowani byli jako „obcy”. Specjalne właściwości związane z „dzikimi ludźmi”, przenoszono na przedstawicieli niektórych grup mniejszościowych, mających niski status społeczny.

Jörg Zinken (Anglia, Portsmouth), nawiązując do swego tekstu Linguistic picture of the world or language in the world? , opublikowanego w „Etnolingwistyce” 20. postulował wykorzystanie nowych możliwości w badaniach porównawczych, jakie daje analiza konwersacyjna i przedstawił propozycję badań porównawczych potocznych konwersacji prowadzonej przez pary małżeńskie polsko-angielskie. Różnice, jakie ujawniają się w tych rozmowach, leżą – zdaniem referenta – u podstaw różnych obrazów świata.

Dyskusja nad wystąpieniami w ramach bloku tematycznego, do której przewodniczący komisji zaprosił wszystkie osoby zainteresowane przyszłą współpracą, odbyła się 15 X 2009 r., w czasie osobnego posiedzenia. Przybyło ponad sto osób, głos zabrało 17 osób. Jednym z najważniejszych ustaleń było poparcie idei utworzenia międzynarodowego konwersatorium i podjęcia wspólnych badań porównawczych na temat językowego obrazu świata Słowian i ich sąsiadów. Na listę członków konwersatorium wpisało się 40 osób.

W dyskusji rozważano: problem wyboru haseł aksjologicznych do wspólnego badania porównawczego; kwestię stosunku analiz konwersacyjnych (postulowanych w wystąpieniu Jörga Zinkena) do badań systemowych; oraz sposób organizacji dalszych prac badawczych.

W kwestii wyboru pojęć wskazywano na potrzebę zróżnicowania pojęć uniwersalnych i kulturowo specyficznych, różnego hierarchizowania i rozumienia pojęć pozornie tożsamych jak wolność, prawda, rodzina czy pieniądze (Holger Kusse), odróżniania tego, co jest wyidealizowanym modelem od jego funkcjonowania w komunikacji (Paweł Hrycenko, Ursula Doleschal), obrazu i wizji świata (Weltbild i Weltanschauung – Zbigniew Greń).

Badanie scenariuszy konwersacyjnych uznano za metodę odmienną od proponowanej przez autorów projektu (bo „kultura komunikacji” nie jest tym samym co „kultura konceptów” – Ursula Doleschal), wyrażano jednak przekonanie, że jest to droga komplementarna (Marion Krause, Aleksy Judin). Za dobrą podstawę badań porównawczych uznawano etykietę językową (Zbigniew Greń); mimo wątpliwości, czy językowy obraz świata da się opisać jako system, postulowano objęcie badaniami „interdyskursu” i „intertekstu”, ważnych dla tożsamości grupowej (Wladislawa Żdanowa). Jörg Zinken podkreślał raz jeszcze potrzebę badania rzeczywistej praktyki językowej, potocznych, mówionych dialogów, w których następuje „ucieleśnienie wartości”, zwracał też uwagę na ważny parametr jakim dla zdarzeń komunikacyjnych jest czas.

Odnosząc się do wypowiedzi dyskutantów Wojciech Chlebda wskazał na trzy sposoby rozwijania problematyki etnolingwistycznej: z ukierunkowaniem na gramatykę (a więc do wewnątrz języka), z ukierunkowaniem na komunikacje i wreszcie z nastawieniem na relacje zewnętrzne języka do społeczności i kultury. Jerzy Bartmiński stwierdził, że nie widzi sprzeczności między analizą systemową JOS, a analizą konwersacyjną, oba podejścia uważa za komplementarne, ponieważ konwersacja - choć zawsze jest w jakimś (zmiennym) stopniu kreatywna, opiera się jak wszelkie wypowiedzi (teksty) zarówno na normach zwyczajowych, jak regułach systemowych.

Co do dalszego toku postępowania przyjęto, że instytucjonalnym oparciem konwersatorium EUROJOS będzie Komisja Etnolingwistyczna MKS i jej organ wydawniczy rocznik „Etnolingwistyka". Zaakceptowano propozycję, by międzynarodowe konwersatorium EUROJOS zostało organizacyjnie afiliowane w Instytucie Slawistyki PAN w Warszawie. Zaplanowano zorganizowanie serii czterech seminariów metodologicznych, poświęconych słownikom, ankietom, korpusom i tekstom.

Тут же, за придорожной канавой, стояла палатка, где, собственно, и производилась вся торговля запрещенным товаром.

Удар был так скор, что они не заметили движения руки, но пурпурно-красные цветы, росшие вокруг, затрепетали под порывом сильного ветра.

Убить кого-то просто ради того, чтобы еще несколько слитков золота хранились где-то в "Пилот песни скачать"течение многих столетий, мне это кажется бессмыслицей.

Ему самому срочно требовалась доза валиума, пара таблеток аспирина, дексамил и шесть чашек кофе, чтобы набраться сил для послеобеденного сна.

Обидно уехать именно сейчас, когда через неделю мы стали бы близкими друзьями.

Потом, хотя это было уже бесполезно, он дернул и за них.

Он явно был так же ошеломлен заявлением Оцеолы, как и все остальные, а может быть, даже еще больше.

Черное небо и черный цилиндр тьмы с сетчатой звездной ""крышкой где-то на головокружительной высоте.

Не было ни мочалки, ни мыла, ни березовых веников.

А вела его туда, направляя, Вирджиния.

Проходя мимо одной, я услышал ""стук пишущей машинки.

Но вы недооцениваете Свертальфа.

Ну и смех, фыркнула хозяюшка Блотт.

Это наиболее неудобное место для военного совета.

Традиционалисты утверждают, что водоносный слой проходит по сжатым слоям лежащих под ним скальных пород, произнес отшельник.

В массе плотных, белесых, плесневеющих и гниющих отбросов услужливые чертенята расчистили полукруглую площадку.

Омар Хайям Старики в блаженной расслабленности возлежали на душистых подушках, рубахи на груди распахнулись, обнажая курчавые волосы, сливающиеся с жидкими седыми бородками.

Он был полубогом, а я нахальным молодым демоном.

В конце концов, как актеру ему до меня далеко.

Это слово он приберегал для своих.

Уж не знаю, за что мне выпало такое наказание.

Если ты не выступишь по телевидению, будут сброшены бомбы.

В отместку Добрый народец превратил противозачаточные таблетки Джинни в аспирин.

Правда, колено сильно распухло, но кость цела, иначе он не смог бы ступить на ногу.

Есть и другая, более светлая, сторона дела.

Расскажите, какой она тогда была.

Дорога, по которой мы шли, каменистая, проговорил вомбат, твои враги вряд ли сумеют тебя выследить.

Перед рассветом Хью заснул, и ему приснилась долина за хребтом.

Ты слишком красива, чтобы быть пешкой.

Казалось, они упали с высоты в один фут, а не с пятидесятого этажа.

Кактус-опунция яростно хлопал своими колючими листьями.

Не так уж плохо для смертного, подумал " "Аззи.

ответил немного растерявшийся Харон.

Я уже не знаю, где какой гвоздь, сказал он.

Все остальное покрыто тайной, произнес незнакомец и исчез за углом.

Именно Ги устроил в Араде резню мирных "скачать шарманка баскова"бедуинских племен и их "скачать музыку линды?"стад, просто чтобы позлить " "христианских лордов, получающих с них дань.

Ты прав, согласился Доннерджек.

На комбинате должны были производить " "железные кровати для домов и госпиталей, гаубицы " "и танки.

Именно ему пришлось поднять трубку, потому что Чиун, " "почитавший, как известно, белого "Русский язык. 2 класс. Учебник для общеобразовательных учреждений. В 2-х частях (+CD) ФГОС"своим сыном, занимал в свадебной процессии почетное место и не мог пренебречь своими обязанностями.

Га-а не могла "Муки и радости"понять, по-прежнему ли ящерица впереди или она " "уже обогнала ее, поскольку та скользила в "География. Физическая география. Учебник для 6 класса общеобразовательных учреждений. ФГОС"глубине кустов, двигаясь медленно, почти неслышно.

В двух словах можно "Лекарство от меланхолии"сказать, что выпуклые на поверхности колонны вздымающегося " "газа управляют рассеивающимся потоком электромагнитных энергий, наиболее опасных для населения маленькой звездной планеты.

Свежий ветерок чуть " "шевелил высокую траву, нагретую солнцем; пахло цветами, и весело щебетали птицы.

Я слыхала, что эта гостиница никуда не годится.

Я надеялся, что сестра скажет мне всю правду, если я буду умолять ее признаться.

Теперь, когда они слегка заморили червячка, жажда, которая и без того изрядно их мучила, еще усилилась.

Зная, что Маюми когда-то любила и все еще любит меня, дня здесь больше "игра таблица умножение скачать" не будет никакого шерифа.

Печатающее устройство, над "звук телефон звонок скачать" которым склонялся Ревитс, стало теперь красным и блестящим.

У нас нет " " пока определенной идеи "однажды в ростове скачать" на что вы походите.

Слезы бежали у меня между "скачать лицензионный minecraft" пальцами.

Первым его движением было " " нанять побольше телохранителей.

Комментатор решил, что это "скачать песни так выпала карта" и есть его окончательный ответ, и снова принялся разглагольствовать "скачать никита малинин котёнок" о недавнем бракоразводном процессе актера, который обошелся ему в несколько миллионов долларов.

Мне говорили, " "что вино неплохое.

Молодой демон неуверенно прошелся по " "столу, отпил еще глоток, покачнулся, но удачно восстановил равновесие.

О, если " "ты выиграешь, они этому будут рады.

Я не могу " "говорить с вами по этому телефону.

Некоторые наши картинки вам, землянам, " "кажутся кричащими или даже одноцветными, обычно синими, так как земной глаз не "скачать песни радио европа плюс"различает тех оттенков, которые различаем мы.

Клянусь богу всемогущему и вам, господин вахмистр, что ничего о том, что здесь видела " "и слышала, никому до смерти своей не скажу ни слова, даже " "если меня будут спрашивать.

Браун поднял "программу для монтажа видео скачать"объектив еще выше.

Я " "разбираюсь в ней лучше " "вас, генерал.

На первом этаже, с задней "скачать все альбом нагано"стороны, куда "максим сантиметры дыханья скачать"подъезжают торговцы.

взвизгнула она и, чтобы не " "грохнуться в обморок, " "до боли закусила костяшки пальцев.

Теперь " "он твердо знал, кто "скачать портфолио детский сад скачать для мальчика"занял его пещеру.

Думаю, ты прав, сказал я и потянулся за камнем.

Раздраженно взмахнув рукой, он выхватил из " " ниоткуда тероническое ружье " " и отступил на шаг, чтобы лучше прицелиться.

Раздувавшие "скачать взломщики wifi" вскоре начали надувать щеки и морщить "скачать моды на ксс v34 для оружия" брови, пытаясь сдержать текший по лицам пот.

Я подождал, но " " больше никто не появлялся.

Лидия знала, "музыка скачать формате cd" как все обстояло на самом деле.

Фил настоял " " на том, что он выдержит это путешествие и пойдет " " вместе со всеми, вместо того, " " чтобы потом где-нибудь с нами встретиться.

А затем пришло чувство безмерной власти "скачать программу для создании игр на телефон" и безмерного стеснения.

Время от времени ему вдруг начинало казаться, что Каталина больше не обращает на него внимания, что она с интересом прислушивается с словам Робладо, щеголя Эчевариа " " и других.

Потому, мой милый, что неподалеку есть кто-то другой, кого рыбки боятся " " больше, чем нас с тобой.

Отпусти руку, говорят,-сказал он,-а не то дам раза!

Вполне естественно, что тот из нас, кому предназначался выстрел, полагал, что теперь его " " врагу нужно время, чтобы снова зарядить ружье.

Умеешь подавлять одно, научишься подавлять и другое.

Ведь я же вам сказал,-заметил доктор,-сделать пять.

Никогда не зазвонит по " " тебе приливной " " колокол.

Севернее здания аэровокзала я видел высокий мост развязки, " " шагающий над туннелем, ведущим в аэропорт, захламленным машинами, которые, казалось, " " собираются воспроизвести замедленную " " сцену нашей катастрофы.

Не пройдет и тысячи лет, как исчезнут все народы, живущие сегодня.

Прости, что заставил тебя ждать, малышка.

Ничего он " " не нарушал, пылко возразила Стиффи.

Доктор Квилиэн наблюдал за ним.

Я пошевелил своей правой рукой.

Иди " " сюда,-кивнул Швейк " " мужчине с подбитым глазом и с " " курицей,-а ты, старуха, останься там.

Из-за взяток он и " " оказался здесь.

А только вижу наперед и предсказываю, что вижу.

Тетя Далия " " только что ушла к себе в довольно мрачном " " настроении, она уверена, что " " окаянный блокнот в спальне этой мерзкой девчонки, но нам его " " не найти.

Он остановился и взял в " " руки гитару.

Как раз этого " " я никогда не пробовала.

Он исчез после нескольких часов, проведенных в Долине Спящих.

Я двигался так быстро, как только мог, но пока нашаривал задней лапой очередную деревянную перекладину, моя спина чувствовала себя ужасно беззащитной.

Вот " " уже третий " " день он жил в доме дяди Норы, спал в сарае " " и выполнял всю " " работу, которую старик уже не мог делать.

Я выбрался оттуда и пришел сюда.

В Афинах мне все казалось тусклым.

Только семья, которой оно " " некогда принадлежало, давно исчезла.

Только тут "лего бетман игра скачать" он наконец заметил меня.

Он всегда был паршивым игроком " " в покер.

Я не пошел прямо к " " нему, а отправился по касательной, "вальс евгения доги скачать" пробегая по кажущемуся бесконечным проходу сквозь служебную "скачать фильм на телефон nokia на 320 240" зону.

Сумерки, вызванные "изготовление ключей екатеринбург" грозой, заставили водителей при первой же возможности покинуть улицы, а "скачать процессоры гитарные" тех, кто уже был дома, в " " безопасности, при " " свете множества свечей, заставили там задержаться.

Вернусь к тебе, когда разузнаю побольше.

Я получил приказ вручить вам приглашение "Заюшкина избушка. Вершки и корешки" на совещание, происходившее перед тем, как выступить, и нашел вас у этой "Кроссворды №1208 (Disney)" девицы наверху.

Я сейчас не стану называть его имя.

Он тут же вел "Шахматные правила" записи для приказа.

Когда я вступал в должность, мне сказали, что вы всегда поступаете правильно.

Если "Принц и нищий Янки из Коннектикута при дворе короля Артура" даже всю оставшуюся жизнь я буду "Диагностика готовности к чтению и письму детей 6-7 лет Раб. тетрадь" допускать сплошные ошибки и промахи, мне все равно уготовано почетное место в истории Синанджу.

Значит, он "Плетение из бисера и бусин" и сейчас где-нибудь неподалеку.

Мы стояли под синим небом, оранжевое солнце подбиралось к "Р Крылатые подружки" зениту.

Ваза с серебряной розой стояла " " на алтаре под портретом.

Уже поздно, когда вечер перевалил за полночь, они вернулись в свои апартаменты.

Я "Узнай свое будущее Заставь Фортуну работать на себя" думал, вы хотя "Хер Сон" бы позвоните, чтобы я где-то с вами встретился, сказал Римо, " " закрывая дверь перед волнующимся морем голубых мундиров.

Они угрожали мне, они "Месть скорпиона" оскорбляли меня, они умирали, вопя.

Как только получишь ленты, воскресишь девушку.

LAST_UPDATED2